રૂ. ૧૦૦ ના સ્ટેમ્પ પર નોટરી કરાવવાની ભૂલ મોંઘી પડી: સ્ટેમ્પ ડ્યુટીની ચોરી અટકાવવા કર્ણાટક હાઇકોર્ટે ખાસ સત્તા વાપરી રૂ. ૧૫.૬૦ કરોડનો દંડ યથાવત રાખ્યો

વર્તમાન સમયમાં અનેક નાણાકીય કે મિલકતના વ્યવહારોમાં લોકો કાયદેસરની સ્ટેમ્પ ડ્યુટી ભરવામાંથી બચવા માટે રૂ. ૧૦૦ ના સ્ટેમ્પ પેપર પર કરાર તૈયાર કરી નોટરી (Notary) સમક્ષ સહી-સિક્કા કરાવી લેતા હોય છે. સામાન્ય રીતે લોકોમાં એવી ખોટી માન્યતા હોય છે કે નોટરી સમક્ષ થયેલો કરાર કાનૂની રીતે પૂરેપૂરો માન્ય છે. પરંતુ વાસ્તવમાં પૂરતી સ્ટેમ્પ ડ્યુટી ભર્યા વિના નોટરી કરાવેલો કરાર કાયદાની નજરમાં અમાન્ય ઠરે છે અને ભવિષ્યમાં કોર્ટ કાર્યવાહી વખતે ભારે દંડ વસૂલાતનું કારણ બને છે. નોટરી સમક્ષ થતી આવી સ્ટેમ્પ ડ્યુટીની ચોરી અને કાનૂની ભૂલો સામે કર્ણાટક હાઇકોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને કડક ન્યાયિક વલણ અપનાવ્યું છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રાજ્યના મહેસૂલનું રક્ષણ કરવું અને સ્ટેમ્પ ડ્યુટીની ચોરી રોકવી એ અદાલતોની પ્રાથમિક ફરજ છે. પોતાના આ ખાસ અધિકાર અને પાવરનો ઉપયોગ કરીને હાઇકોર્ટે 'મેસર્સ શિવાલિકા લીઝિંગ ફાઇનાન્સ લિમિટેડ' ની રિટ પિટિશન ફગાવી દેતા નીચલી કોર્ટ દ્વારા ફટકારાયેલા રૂ. ૧૫.૬૦ કરોડથી વધુના દંડ અને સ્ટેમ્પ ડ્યુટીના આદેશને બહાલ રાખ્યો છે.

આ સમગ્ર કાનૂની વિવાદની વિગતવાર શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે શિવાલિકા લીઝિંગ ફાઇનાન્સ લિમિટેડે 'મેસર્સ પર્ક ઇન ઇન્ટરનેશનલ લિમિટેડ' અને તેના ડિરેક્ટરો સામે રૂ. ૨૨,૨૭,૨૦,૦૦૦/- (રૂ. ૨૨.૨૭ કરોડથી વધુ) ની માતબર રકમની વસૂલાત માટે મૈસૂરની કોમર્શિયલ કોર્ટમાં દાવો (Com.O.S.No.15/2020) દાખલ કર્યો હતો. આ દાવાની સુનાવણી દરમિયાન પ્લેન્ટિફ ફાઇનાન્સ કંપની તરફથી પોતાના દાવાના સમર્થનમાં રૂ. ૧૭,૭૨,૯૬,૦૦૦/- નો મોર્ગેજ વિથ પઝેશન (મિલકત તાબા સાથેનો ગીરવે કરાર) નો મુખ્ય કરાર પુરાવા તરીકે રજૂ કરીને કોર્ટમાં માર્ક (Ex.P1) કરાવ્યો હતો. પરંતુ આ કરારમાં જરૂરી સરકારી સ્ટેમ્પ ડ્યુટી ભરવાને બદલે માત્ર રૂ. ૧૦૦ ના સાધારણ સ્ટેમ્પ પેપર પર નોટરી લેખ તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો.

સામા પક્ષના પ્રતિવાદીઓએ આ કાનૂની ખામી પકડી પાડી હતી અને સિવિલ પ્રોસિજર કોડ (CPC) ની કલમ ૧૫૧ તથા કર્ણાટક સ્ટેમ્પ એક્ટ, ૧૯૫૭ ની કલમ ૩૩ અને ૩૪ હેઠળ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી હતી. તેમણે માંગ કરી હતી કે અપૂરતી સ્ટેમ્પ ડ્યુટી વાળા આ દસ્તાવેજને કાયદા મુજબ જપ્ત (Impound) કરવામાં આવે અને પૂરતી સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અને દંડ ન ભરાય ત્યાં સુધી તેને પુરાવા તરીકે ધ્યાને લેવામાં ન આવે. મૈસૂરની કોમર્શિયલ કોર્ટે ૧૦ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨ના રોજ આ અરજી મંજૂર કરી હતી અને કાયદા મુજબ ગણતરી કરીને રૂ. ૧,૪૧,૮૩,૫૮૦/- ની મૂળ સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અને તેના પર ૧૦ ગણો દંડ એટલે કે રૂ. ૧૪,૧૮,૩૫,૮૦૦/- મળીને કુલ રૂ. ૧૫,૬૦,૧૯,૩૮૦/- જમા કરાવવાનો કડક આદેશ આપ્યો હતો.

કોમર્શિયલ કોર્ટના આ આદેશથી નારાજ થઈને ફાઇનાન્સ કંપનીએ કર્ણાટક હાઇકોર્ટના દરવાજા ખટખટાવ્યા હતા. પિટિશનર કંપનીના એડવોકેટે દલીલ કરી હતી કે આ દસ્તાવેજ વર્ષ ૨૦૧૦માં જ કોર્ટમાં પુરાવા તરીકે માર્ક થઈ ચૂક્યો હતો, જેથી ૧૨ વર્ષ જેવા લાંબા સમય પછી પ્રતિવાદીઓ સ્ટેમ્પ ડ્યુટીનો મુદ્દો ઉઠાવી શકે નહીં. તેમણે એ પણ દલીલ કરી કે કોર્ટે પોતે સીધો ૧૦ ગણો દંડ ફટકારવાને બદલે દસ્તાવેજને સંબંધિત કલેક્ટર કે ડિસ્ટ્રિક્ટ રજિસ્ટ્રાર પાસે મોકલવો જોઈતો હતો. વધુમાં, પિટિશનરે આજીજી કરી હતી કે તેઓ રૂ. ૧૩ લાખ કોર્ટ ફી ભરી ચૂક્યા છે અને જો રૂ. ૧૫.૬૦ કરોડથી વધુ દંડ ભરવો પડે તો વસૂલાતની મૂળ રકમ કરતાં દંડ અને કોર્ટ ફીની રકમ જ વધી જશે.

તમામ પક્ષોની વિગતવાર દલીલો સાંભળ્યા બાદ અને નીચલી કોર્ટના રેકોર્ડ્સની ચકાસણી કર્યા બાદ જસ્ટિસ વિજયકુમાર એ. પાટીલની સિંગલ બેન્ચે ફાઇનાન્સ કંપનીની રિટ પિટિશન સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી હતી. હાઇકોર્ટે પોતાના પાવર અને અધિકારોની સ્પષ્ટતા કરતા આંકરા શબ્દોમાં નોંધ્યું કે, માત્ર રૂ. ૧૦૦ ના સ્ટેમ્પ પર નોટરી કરાવવાથી કે કોર્ટ કાર્યવાહીમાં દસ્તાવેજ પર એક્ઝિબિટ (Ex.P1) માર્ક થઈ જવાથી તે દસ્તાવેજ કાનૂની રીતે વૈધ બની જતો નથી. જો શરૂઆતમાં સ્ટેમ્પ ડ્યુટીની યોગ્યતા ચકાસ્યા વિના દસ્તાવેજ સ્વીકારી લેવાયો હોય, તો તેને માત્ર 'કાચું માર્કિંગ' (Tentative Marking) ગણાય. પાછળથી અદાલતો પોતાની આંતરનિહિત સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને તેને જપ્ત કરી શકે છે અને સ્ટેમ્પ ચોરી બદલ ૧૦ ગણો દંડ ફટકારી શકે છે.

સુપ્રીમ કોર્ટના અગ્રણી ચુકાદાઓ (જી.એમ. શાહુલ હમીદ અને સીતારામા શેટ્ટી કેસ) નો સંદર્ભ આપતાં હાઇકોર્ટે પુનઃઉચ્ચાર કર્યો હતો કે સ્ટેમ્પ ડ્યુટી એ રાજ્ય સરકારની મહેસૂલી આવકનો મહત્વનો સ્ત્રોત છે. તાંત્રિક કારણોસર કે નોટરી કરેલા કાગળના આધારે સ્ટેમ્પ ડ્યુટીની ચોરી ચલાવી લેવાય તો રાજ્યના મહેસૂલને મોટું નુકસાન થાય છે. કોમર્શિયલ કોર્ટે સ્ટેમ્પ એક્ટની જોગવાઈઓ હેઠળ જ ૧૦ ગણા દંડની ગણતરી કરી છે, જેમાં હાઇકોર્ટે હસ્તક્ષેપ કરવાની કોઈ જરૂર જણાતી નથી.

આ ચુકાદો એવા તમામ લોકો, વેપારીઓ અને નાણાકીય સંસ્થાઓ માટે એક આંખ ઉઘાડનારો કાનૂની દાખલો છે, જેઓ યોગ્ય સ્ટેમ્પ ડ્યુટી બચાવવા માટે કે કાનૂની ગૂંચવણો ટાળવા માટે માત્ર રૂ. ૧૦૦ ના સ્ટેમ્પ પર નોટરી કરાર બનાવીને કરોડોના વ્યવહારો કરી લેતા હોય છે. કાયદાકીય રીતે જો દસ્તાવેજ પર પૂરતી ડ્યુટી ન ભરાઈ હોય તો કોર્ટ તે દસ્તાવેજને રદ્દબાતલ કરી શકે છે અથવા મૂળ રકમ કરતાં અનેક ગણો દંડ ફટકારી શકે છે.

🥏WhatsApp Channel. 

https://whatsapp.com/channel/0029VatdsJc0G0XbE6Q8tH3D