સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક નિર્ણય: મિલકત વિવાદોમાં સિવિલ અને ક્રિમિનલ બંને કેસ એકસાથે ચલાવી શકાશે; દિલ્હી હાઈકોર્ટનો ચુકાદો રદ

ભારતીય મિલકત કાયદામાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સીમાચિહ્નરૂપ વળાંક આપતાં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો છે કે મિલકતના વિવાદોમાં સિવિલ દાવો પેન્ડિંગ હોવા માત્રથી ગુનાહિત કાર્યવાહી (FIR) રદ કરી શકાય નહીં, અને બંને કેસ એકસાથે ચલાવી શકાય છે. જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તા અને જસ્ટિસ મનમોહનજીની બેન્ચે દિલ્હી હાઈકોર્ટના એ આદેશને રદ કર્યો છે, જેમાં પૃથ્વીરાજ રોડ પર સ્થિત રૂ. ૨૮ કરોડની કિંમતી મિલકત સંબંધિત છેતરપિંડીના કેસમાં નોંધાયેલી FIRને રદ કરવામાં આવી હતી.

આ વિવાદ વર્ષ ૨૦૦૪માં શરૂ થયો હતો, જ્યારે અપીલકર્તા પુનીત બેરીવાલાએ ભાઈ મનજીત સિંહ, વિક્રમજીત સિંહ અને મહીપ સિંહ સાથે નવી દિલ્હીના ૨૮-એ, પૃથ્વીરાજ રોડ સ્થિત ૩૭૨૭ ચોરસ વારની મિલકત રૂ. ૨૮ કરોડમાં ખરીદવા માટે એગ્રીમેન્ટ ટુ સેલ (રસિદ) કર્યો હતો. આ માટે તેમણે રૂ. ૧,૬૪,૫૦,૦૦૦ એડવાન્સ ચૂકવ્યા હતા. દસ્તાવેજો પર ભાઈ મનજીત સિંહે ‘ભાઈ મનજીત સિંહ HUF’ ના કર્તા તરીકે સહી કરી હતી, જ્યારે વિક્રમજીત અને મહીપે સાક્ષી તરીકે સહીઓ કરી હતી. જોકે, બાદમાં બહાર આવ્યું કે વર્ષ ૨૦૦૦થી જ વિક્રમજીત સિંહ આ HUF ના સાચા કર્તા હતા, જેથી ભાઈ મનજીત સિંહ પાસે આ કરાર કરવાની કાનૂની સત્તા જ નહોતી. એટલું જ નહીં, આરોપીઓએ આ મિલકત પહેલાથી જ પંજાબ એન્ડ સિંધ બેંકમાં ગીરો મૂકેલી હોવાની હકીકત છુપાવી હતી અને બાદમાં અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓ (SREI) પાસે ગીરો મૂકીને રૂ. ૮૭ કરોડની ક્રેડિટ ફેસિલિટી મેળવી હતી. આ સિવાય, અશોક ગુપ્તા નામના અન્ય વ્યક્તિ સાથે પણ આવો જ કરાર કરીને તેની સાથે પણ છેતરપિંડી આચરવામાં આવી હતી અને અંતે પુનીત બેરીવાલાના સિવિલ સુટ પેન્ડિંગ હોવા છતાં આ મિલકત 'જે.કે. પેપર લિમિટેડ'ને વેચી દેવામાં આવી હતી.

જ્યારે અપીલકર્તાએ આ છેતરપિંડી વિરુદ્ધ દિલ્હી પોલીસના ઇકોનોમિક ઓફેન્સ વિંગ (EOW) માં FIR નોંધી, ત્યારે દિલ્હી હાઈકોર્ટે એવું માનીને FIR રદ કરી દીધી હતી કે આ વિવાદ માત્ર સિવિલ પ્રકૃતિનો છે અને ફરિયાદ નોંધાવવામાં વિલંબ થયો છે. પરંતુ આ મામલે ચુકાદો આપતાં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે પ્રથમ દ્રષ્ટિએ જ જો શરૂઆતથી જ દગાખોરી, ગેરમાર્ગે દોરવાનો અને છેતરપિંડીનો ઈરાદો જણાઈ આવતો હોય, તો માત્ર સિવિલ કેસ ચાલુ હોવાના કારણે ક્રિમિનલ તપાસ અટકાવી શકાય નહીં. કોર્ટે નીહારીકા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કેસના સિદ્ધાંતો ટાંકીને જણાવ્યું કે પોલીસને ગુનાની તપાસ કરતા રોકવી ન જોઈએ. આ ઉપરાંત, ત્રણ વર્ષથી વધુ જેલની સજા ધરાવતા ગંભીર ગુનાઓમાં સી.આર.પી.સી. ની કલમ ૪૬૮ હેઠળ કોઈ સમયમર્યાદા (Limitation Period) નડતી નથી અને ગુનાની જાણ થયાના ૧૫ જ દિવસમાં ફરિયાદ નોંધાવાઈ હોવાથી વિલંબનો તર્ક અગ્રાહ્ય છે. સુપ્રીમ કોર્ટે વિક્રમજીત સિંહ અને મહીપ સિંહ સામેની FIR (No. 94/2022) ને પુનઃજીવિત કરી છે, જેથી જમીન અને મિલકતોની લે-વેચમાં છેતરપિંડી આચરતા તત્વો સામે હવે કડક કાર્યવાહીનો માર્ગ મોકળો થયો છે.