અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બિલ્ડિંગ મેપ (નકશા) ની મંજૂરી આપતી સંસ્થા કે સત્તામંડળ પાસે જમીનની માલિકી અંગે કોઈ વિવાદ છે કે નહીં તે નક્કી કરવાનો કે નિર્ણય લેવાનો અધિકાર નથી, સિવાય કે તે જમીન સરકારી હોય, ગાવ સભાની હોય અથવા કોઈ કાનૂની કાર્યવાહીનો વિષય હોય. અદાલતે આદેશ આપ્યો હતો કે ખાનગી વિવાદના કિસ્સામાં વિકાસ સત્તામંડળે માત્ર એટલું જ જોવાનું રહે છે કે શું તે જમીન પર કોઈ સ્ટે ઓર્ડર (મનાઈહુકમ) અમલમાં છે કે નહીં. જસ્ટિસ સૌરભ શ્યામ શમશેરીની પીઠે 'વિનોદ કુમાર મલિક વિરુદ્ધ સ્ટેટ ઓફ યુ.પી. અને 3 અન્ય' (Case Title: Vinod Kumar Malik v. State Of U.P. And 3 Others 2026 LiveLaw (AB) 664, Citation: 2026 LiveLaw (AB) 664) ના કેસની સુનાવણી કરતી વખતે આ ચુકાદો આપ્યો હતો. અદાલતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, “સંબંધિત સત્તામંડળ પાસે મિલકતની માલિકી વિવાદાસ્પદ છે તેવો નિર્ણય લેવાની કોઈ ક્ષેત્રાધિકાર (સત્તા) નથી, સિવાય કે તે જમીન સરકાર કે ગાવ સભાની હોય અથવા કોઈ ચોક્કસ કાર્યવાહીનો ભાગ હોય. જો ખાનગી વિવાદ હોય, તો માત્ર એટલી જ બાબત ધ્યાને લેવાની રહે છે કે શું સ્ટે ઓર્ડર હુકમ અમલમાં છે.”

આ કેસની વિગત મુજબ, અરજદાર વિનોદ કુમાર મલિકે મુઝફ્ફરનગર ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી સમક્ષ બિલ્ડિંગ મેપ મંજૂર કરવા માટે અરજી કરી હતી. આ સંદર્ભમાં સંબંધિત સબ ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (SDM) પાસેથી રિપોર્ટ મંગાવવામાં આવ્યો હતો, જેમાં નોંધવામાં આવ્યું હતું કે આ જમીન અરજદારે ખરીદી તે પહેલાં ઘણા લોકોના હાથમાંથી પસાર થઈ હતી. જમીનની ખરીદ-વેચાણની ચેઇન સંપૂર્ણ હતી અને અરજદારનો સેલ ડીડ (વેચાણ દસ્તાવેજ) અમલમાં હતો તથા તેને રદ કરવામાં આવ્યો ન હતો. આમ છતાં, એસડીએમ દ્વારા અરજદારની માલિકી શંકાસ્પદ હોવાનો અહેવાલ આપવામાં આવ્યો હતો. આ અહેવાલના આધારે, કમિશનર સહારનપુર દ્વારા 16.03.2026 ના રોજ આદેશ આપી અરજદારનું સોગંદનામું ફગાવી દેવાયું હતું અને તે પહેલાં રિસ્પોન્ડન્ટ ઓથોરિટી દ્વારા 15.09.2025 ના રોજ અપીલ ફગાવી દેવામાં આવી હતી, જેની સામે અરજદારે હાઈકોર્ટના દ્વાર ખટખટાવ્યા હતા.

હાઈકોર્ટે રાજ્ય સરકાર અને ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટીના વકીલોને પૂછ્યું હતું કે શું નકશા મંજૂરીની કાર્યવાહી દરમિયાન ઓથોરિટી માલિકી અંગે વિવાદ ઊભો કરી શકે? જોકે બંને પક્ષ તરફથી આનો કોઈ સ્પષ્ટ જવાબ આપી શકાયો ન હતો. અદાલતે અગાઉના એક કો-ઓર્ડિનેટ બેન્ચના ચુકાદાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં નક્કી કરાયું હતું કે વિકાસ સત્તામંડળનું કામ માત્ર બિલ્ડિંગ રેગ્યુલેશનનો અમલ કરવાનું અને અરજદારનો પ્રથમ દર્શનીય (prima facie) અધિકાર ચકાસવાનું છે, જ્યારે જમીનની માલિકી અને ટાઇટલના વિવાદો નક્કી કરવાની સત્તા માત્ર સિવિલ કોર્ટ પાસે છે.

સુનાવણી દરમિયાન મુઝફ્ફરનગર ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી વતી હાજર રહેલા વકીલે દલીલ કરી હતી કે સેલ ડીડની કાયદેસરતાને પડકારતા પાંચ સિવિલ સૂટ (દાવા) પેન્ડિંગ છે. સૂટ નં. 260/2024 માં 09.07.2024 ના રોજ 0.1540 ના વિસ્તાર પૂરતો સ્ટે ઓર્ડર આપવામાં આવ્યો હતો, જેને 23.11.2024 ના રોજ લંબાવવામાં આવ્યો ન હતો, જોકે બાદમાં 10.02.2026 ના રોજ એકતરફી (ex parte) આદેશ દ્વારા તેને ફરી લંબાવવામાં આવ્યો હતો.

અદાલતે નોંધ્યું કે જ્યારે ઓથોરિટી દ્વારા નકશો રદ કરવાનો વિવાદાસ્પદ આદેશ પસાર કરવામાં આવ્યો ત્યારે કોઈ મનાઈહુકમ (સ્ટે) અમલમાં ન હતો, ભલે હાલમાં તે અમલમાં હોય. તેથી, નકશા મંજૂરીની અરજી ફગાવી દેવાનું કોઈ કારણ નહોતું અને અપીલિયેટ ઓથોરિટીએ પણ કાયદાકીય ભૂલ કરી હતી. આ સાથે જ હાઈકોર્ટે સહારનપુર કમિશનર અને અપીલિયેટ ઓથોરિટીના બંને આદેશો રદ કરી દીધા હતા અને કેસને મુઝફ્ફરનગર ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી સમક્ષ નવેસરથી આદેશ કરવા માટે પરત મોકલી આપ્યો (remitted) હતો.

આ કેસમાં અરજદાર વતી સીનિયર એડવોકેટ શ્રી શશી નંદન અને શ્રી નિપુણ સિંહ (જેમને શ્રી શિવ પ્રતાપ સિંહ રાઠોડે સહયોગ આપ્યો હતો) હાજર રહ્યા હતા, જ્યારે મુઝફ્ફરનગર ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી વતી શ્રી શિવ કુમાર સિંહે રજૂઆત કરી હતી.