આરટીઆઈ હેઠળ સીસીટીવી ફુટેજ સીધા ન આપી શકાય, યોગ્ય ફોરમમાં ફરિયાદ બાદ અદાલત તેને મંગાવી અને સુરક્ષિત રાખી શકે: અલાહાબાદ હાઈકોર્ટનો મોટો નિર્ણ

માહિતી અધિકાર કાયદા (RTI Act, 2005) હેઠળ માંગવામાં આવેલા સીસીટીવી ફુટેજ (CCTV Footage) સીધા અરજદારને સોંપી શકાય નહીં, તેવો એક મહત્વપૂર્ણ અને સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો અલાહાબાદ હાઈકોર્ટે (Allahabad High Court) આપ્યો છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યારે આવા ફુટેજ આરટીઆઈ કાયદાની કલમ 8(1)(g) હેઠળની અપવાદ શ્રેણી (Exception) માં આવતા હોય અને તેમાં સંવેદનશીલ વિગતો રહેલી હોય, ત્યારે તેને સીધા પૂરા પાડી શકાય નહીં. ન્યાયાધીશ શેખર બી. સરાફ અને ન્યાયાધીશ અબ્ધેશ કુમાર ચૌધરીની ખંડપીઠે આ મામલે ચુકાદો આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જો અરજદાર સંબંધિત યોગ્ય ફોરમ અથવા કોર્ટ સમક્ષ વિધિવત ફરિયાદ નોંધાવે, તો તે કોર્ટ કે કમિશન પાસે સીસીટીવી ફુટેજ મંગાવવાની અને તેને સુરક્ષિત રાખવાની (Preservation) સંપૂર્ણ સત્તા રહેલી છે.

આ સમગ્ર કેસની વિગતો મુજબ, અરજદારે ઉત્તર પ્રદેશ સ્ટેટ ઈન્ફોર્મેશન કમિશન (Lucknow) ના સ્ટેટ ઈન્ફોર્મેશન કમિશનર (રૂમ નં. S-5) દ્વારા 14 મે 2026ના રોજ પસાર કરાયેલા આદેશ (Annexure-9) ને પડકારીને ભારતીય બંધારણની કલમ 226 હેઠળ હાઈકોર્ટમાં રિટ અરજી (WRIT - C No. 7418 of 2026) દાખલ કરી હતી. અરજદારે પોતાની 20 માર્ચ 2025ની આરટીઆઈ અરજીના આધારે સવારે 11 થી બપોરે 3 વાગ્યા સુધીના સમયગાળાની સંપૂર્ણ માહિતી પૂરી પાડવા દાદ માંગી હતી. આ સાથે જ કલમ 20(1) અને 20(2) હેઠળ ચોથા પ્રત્યુત્તરદાતા પર ₹25,000 નો મહત્તમ દંડ ફટકારવાની તેમજ પોતે ભોગવેલી માનસિક હેરાનગતિ માટે કલમ 19(8)(b) હેઠળ વળતર અપાવવાની માંગ કરી હતી.

સુનાવણી દરમિયાન સ્ટેટ ઈન્ફોર્મેશન કમિશન તરફથી હાજર રહેલા કાઉન્સિલે રજૂઆત કરી હતી કે સીસીટીવી ફુટેજમાં સંવેદનશીલ માહિતી હોય છે, જે કલમ 8(1)(g) ની જોગવાઈઓ હેઠળ મુક્તિ આપેલી શ્રેણીમાં આવે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે જો અદાલત કે કમિશન નિર્દેશ આપે તો આ ફુટેજ તેમને રજૂ કરી શકાય છે, પરંતુ અરજદારને સીધા આપી શકાય નહીં. બીજી તરફ, અરજદારના વકીલો (સૂરજ કુમાર નિષાદ, અતુલ રાજ અને યોગેશ સોની) એ સુપ્રીમ કોર્ટના જાણીતા ચુકાદા પરમવીર સિંહ સૈની વિરૂદ્ધ બલજીત સિંહ અને અન્ય (2021) નો હવાલો આપીને દલીલ કરી હતી કે સીસીટીવી ફુટેજનું જતન કરાવવું એ અરજદારનો મૂળભૂત અધિકાર છે. સુપ્રીમ કોર્ટના તે આદેશમાં પોલીસ સ્ટેશનો કે તપાસ એજન્સીઓમાં બળપ્રયોગ, ગંભીર ઈજા કે કસ્ટોડિયલ ડેથ જેવા માનવ અધિકાર ભંગની ફરિયાદો વખતે ઓછામાં ઓછા છ મહિના સુધી ફુટેજ જાળવી રાખવા અને તપાસ માટે તેને કમિશન કે કોર્ટ દ્વારા મંગાવવાની સૂચનાઓ આપેલી છે.

હાઈકોર્ટે સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્દેશોનું અવલોકન કરતાં સ્વીકાર્યું કે કોર્ટ અથવા કમિશન પાસે સીસીટીવી ફુટેજ મંગાવવાની અને તેને સાચવવાની સત્તા ચોક્કસ છે. પરંતુ વર્તમાન કેસની વિશિષ્ટ પરિસ્થિતિ નોંધતા બેંચે ચુકાદામાં સ્પષ્ટ લખ્યું, "અમારી નજરમાં, અરજદારે આજદિન સુધી કોઈ કોર્ટ કે કમિશન સમક્ષ કોઈ વિધિવત ફરિયાદ નોંધાવી નથી અને માત્ર સીસીટીવી ફુટેજની માંગણી કરી છે. તેથી આ ફુટેજ અરજદારને સીધા સોંપી શકાય નહીં, કારણ કે તે આરટીઆઈ એક્ટ, 2005ની કલમ 8(1)(g) ના અપવાદ હેઠળ આવરી લેવાયેલ છે." અદાલતે વધુમાં ઉમેર્યું કે જો અરજદાર યોગ્ય ફોરમ કે કોર્ટ સમક્ષ ફરિયાદ દાખલ કરશે, તો તે અદાલત પોતાની સમક્ષ રજૂ થયેલી ફરિયાદની સત્યતા તપાસવા માટે ફુટેજ સુરક્ષિત રાખવાનો તેમજ તેને મંગાવવાનો આદેશ આપી શકશે. આ દિશા-નિર્દેશો સાથે અલાહાબાદ હાઈકોર્ટે રિટ અરજીનો આખરી નિકાલ કર્યો હતો.