વિધિઓ પૂર્ણ હોય તો માતાપિતાના મૃત્યુ બાદ નોંધાયેલ દત્તક દસ્તાવેજ અમાન્ય નથી: ઓરિસ્સા હાઈકોર્ટ

કટક: ઓરિસ્સા હાઈકોર્ટે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો દત્તક લેવાની નિર્ધારિત વિધિઓ અગાઉ પૂર્ણ કરવામાં આવી હોય, તો માતાપિતાના મૃત્યુ પછી દત્તક દસ્તાવેજનો અમલ અથવા નોંધણી થવી દત્તક લેવાને અમાન્ય બનાવતી નથી. હાઈકોર્ટે અવલોકન કર્યું કે દત્તક લેવાની માન્યતા દસ્તાવેજના અમલ અથવા નોંધણીની તારીખ પર આધારિત નથી; એકવાર કાયદેસર વિધિઓ પૂર્ણ થાય પછી દત્તક પૂર્ણ માનવામાં આવે છે, જ્યારે દસ્તાવેજ ફક્ત પહેલેથી જ બનેલી ઘટનાનો પુરાવો હોય છે.

ન્યાયમૂર્તિ દીક્ષિત કૃષ્ણ શ્રીપાદ અને ન્યાયમૂર્તિ સિબો શંકર મિશ્રાની ડિવિઝન બેન્ચ ભારતીય સંઘ અને દક્ષિણ પૂર્વીય રેલ્વે દ્વારા દાખલ રિટ અરજીની સુનાવણી કરી રહી હતી. આ અરજીમાં સેન્ટ્રલ એડમિનિસ્ટ્રેટિવ ટ્રિબ્યુનલ, કટક બેન્ચના તે આદેશને પડકારવામાં આવ્યો હતો, જેમાં કરુણાપૂર્ણ નિમણૂક માટેના દાવાના અસ્વીકારને રદ કરી પુનર્વિચારનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો.

કોર્ટે નોંધ્યું કે સંબંધિત કર્મચારીનું હાર્નેસમાં મૃત્યુ અને વિધવાની સ્થિતિ વિવાદિત નથી. મુખ્ય પ્રશ્ન એ હતો કે દાવેદાર કાયદેસર રીતે દત્તક લેવાયેલો પુત્ર છે કે નહીં. આ સંદર્ભે, એક સક્ષમ સિવિલ કોર્ટ દ્વારા દાવેદારને દત્તક પુત્ર જાહેર કરતો ચુકાદો અંતિમ થયો હોવાની બાબતને હાઈકોર્ટે મહત્વપૂર્ણ પુરાવા તરીકે માન્ય રાખી.

હિન્દુ અંગત કાયદા તથા હિન્દુ દત્તક અને જાળવણી અધિનિયમ, 1956ની જોગવાઈઓનો ઉલ્લેખ કરતાં હાઈકોર્ટે કહ્યું કે દત્તક લેવાની પ્રક્રિયા “દેવા-લેવાની” સહિતની આવશ્યક વિધિઓ પૂર્ણ થતાં જ પૂર્ણ થાય છે. દત્તક દસ્તાવેજની નોંધણી માન્યતા માટે અનિવાર્ય શરત નથી; તે ફક્ત દત્તક લેવાની હકીકતને નોંધવા માટેનું પુરાવાત્મક સાધન છે.

રેલવે સત્તાવાળાઓ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલ દલીલ—કે કર્મચારીના મૃત્યુ પછી નોંધાયેલ દત્તક દસ્તાવેજને આધારે કરુણાપૂર્ણ નિમણૂક આપી શકાય નહીં—ને હાઈકોર્ટે ફગાવી દીધી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે નોંધણી અધિનિયમ, 1908 કે હિન્દુ દત્તક અને જાળવણી અધિનિયમ, 1956 હેઠળ દત્તક દસ્તાવેજ માન્યતાની અનિવાર્ય શરત નથી. એકવાર કાયદેસર દત્તકની આવશ્યકતાઓ પૂર્ણ થાય પછી, નોંધણી વગર પણ દત્તક અમલમાં આવે છે.

અંતે, હાઈકોર્ટે ટ્રિબ્યુનલના નિર્દેશમાં કોઈ કાનૂની ખામી ન હોવાનું જણાવી રિટ અરજી ફગાવી દીધી અને કરુણાપૂર્ણ નિમણૂકના દાવા પર નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં પુનર્વિચાર કરવા આપેલા આદેશને યથાવત રાખ્યો.

કેસ ટાઈટલ: ભારત સંઘ અને અન્ય વિરુદ્ધ કે. મનોજ પાત્રા અને અન્ય